Skaðafrøin leingi livi!

envyOngin frøi kitlar meira enn skaðafrøin.

Nú katedralurin í Suðuroynni bleiv til eitt gement mentanarhús, gleðast vit norðanfyri og kasta upp á nakka: hvør hevði væntað annað?

Saltsiloin liggur jú ikki í Havn, so tað er ikki loyvt at gleðast saman við suðringum um, at projektið loksins fer at síggja dagsins ljós.

At so kanska væntanirnar eru vorðnar meira realistiskar, er helst ikki eindømi fyri hetta projektið.

Sjálv vil eg siga, at hetta er eitt megnartak, suðringar hava tikið, og tað eiga vit at gleðast um og ikki sita og gníggja okkum í lógvunum av skaðafrøi og við tí so úttugda setninginum á varrunum: Hvat segði eg!

Tað er alla æru vert, at hetta er eydnast hjá teimum á Tvøroyri. Og hví skulu vit gremja okkum um, um raksturin man fara at vera skynsamur ella ikki? Latið kassameistaran í Saltsiloini grunda yvir tað og latið okkum onnur ynskja teimum í Suðuroynni hjartaliga til lukku!

Ein skrubbforvirrað tíð!

top_folk

Hvønn sunnudag prædika prestar í kirkjunum í Føroyum.

Vit, sum ikki ganga so nógv í kirkju, vita ikki, hvat teir prædika um, men vit hoyra av og á okkurt, av tí at gudstænastur jú verða sendar í útvarpinum.

Bergur Debes Joensen, prestur, hevur, sum so mangir aðrir prestar, ta greiðu fatan, at hjúnalagið er til fyri at 1) seta børn í verðina, 2) hava ein at vera saman við og 3) at fáa bæði andaligan og kynsligan kærleika frá mótpartinum.

So far so good.

Hjúnalagið er grundað í Bíbliuni, sigur Bergur, nærri frásagt í Fyrstu Mósebók, øðrum kapitli, ørindi 24, har sagt verður, at maður skal fara frá mammu og pápa sínum og halda seg afturat konu síni.

Tí, sigur Bergur, er tað synd at liva saman ógift, at liva saman við sama kyni, at vera ótrúgv, at brúka porno og at skiljast.

Men alt hetta er nú farið á rull, sigur Bergur, tí verða vit so skrubbforvirrað!

 

Tíðin er forvirrað – ja, skrubbforvirrað. Menniskju vita ikki, hvat vendir upp, og hvat vendir niður. Vita ikki – heldur ikki tey lærdu! – hvat kyn er, og finna nýggjar samlívseindir og noyða málfrøðingar at uppfinna nýggj orð, sum samsvara nýggja hugburðinum. Og tað ger bara forvirringin alt størri, tí har eingin haldgóð grund er, har er einki at byggja á.

(http://www.folkakirkjan.fo/Default.aspx?pageid=6203&NewsItemID=24281).

 

Úrslitið av skrubbforvirringinum er einsemi, tunglyndi, stríð, fíggjarligur missur, fosturtøka, harmur og ring samvitska og lág sjálvkensla.

Bergur veit, hvør lekingin er: at trúgva upp á Várharra, so er vón fyri tær. Trúgvin fer at venda øllum á aftur, tú verður ikki einsamøll longur, tú verður glað, hevur onki stríð, og klárar teg væl fíggjarliga. Fosturtøku hevur tú ikki fyri neyðini, og tú sleppur undan harmi og ringari samvitsku, og sjálvkenslan verður høg.

Og hvør vil ikki tað? Og man ikki onkur, sum hevur lýtt á, fingið eina vón um, at alt kanska fór at blíva betri?

Tí vit liva jú í eini skrubbforvirraðari tíð, tað hevur Bergur fullkomiliga rætt í!

Men nú vilja LGBT og Humanistafelag Føroya hava, at Bergur tekur orðini í seg aftur, tí soleiðis kann man ikki tosa um fólk.

Hallóv, hvørjari verð liva tit í? Nær hava tit seinast verið í kirkju?

Sjálvandi kann man tosa soleiðis um fólk, eisini tey, sum eru hálv ella heil almenn. Men øll hava vit loyvi at vera ósamd og vísa pástandinum aftur, men vit hava sanniliga ikki lov at geva prestum forboð at tosa, sum teir tosa.

Humanistafelagið vil vera við, at vit eiga øll fólkakirkjuna, tað haldi eg, at tey hava misskilt. Samkynd td. eiga ikki fólkakirkjuna, uttan so at tey lova ikki at vera samkynd. Tað er so einfalt sum tað!

Tað er bara ein prestur, sum alment er komin fram við, at hann vil vælsigna samkynd. Vælsignaður verði hann, sigi eg bara, hann hevur so tulkað kærleiksboðið øðrvísi enn Bergur.

Og eg má siga, sum er, at eg nikkaði fleiri ferðir at uppramsingini, tí sambært hana eigi eg heldur ikki fólkakirkjuna og endi eitt vist stað, har tað er øgiliga heitt!

Um eg altso ikki vendi um og angri, sjálvandi. Altso, um eg nú taki undir við fortreytunum.

Míni ráð skulu vera: Vísið hasum aftur, sum Bergur sigur, men ikki geva honum forboð at tosa, Og eitt aftrat: Tað er so deiliga befríandi at hoyra hetta, her verður onki ballað inn, tað duga prestar jú so ómetaliga væl.

Nei, tú veitst, hvar tú hevur Berg, og tú veitst hvar tú hevur Jens Mortan.

 

 

 

 

 

Gott nýggjár

img_1044

Eg fekk tvær jólagávur í ár: ein flottan kopp frá mínum ommudøtrum við blómuni Campanula á. Snerla er navnið á føroyskum: You are appreciated, stendur á pappírinum, sum fylgdi við, og tað er jú gott.

Hin gávan var frá mínum børnum og teirra makum. Ein málningur, sum Anna Jacobsen hevur málað. Málningurin hevur hetta yvir sær, sum mær dámar so væl: at okkurt fer at henda skjótt. Skjótt fer hon at lyfta høvdið og tøtla av stað út í heimin. Hesin lítli gentuóvitin, sum ikki vil vísa okkum andlit sítt, hevur sannað orðini hjá Bette Midler: I firmly believe that with the right footwear one can rule the world.

Og hóast Anna Jacobsen ikki hevur sínar málningar hangandi í Listaskálum og í stórum flottum bygningum, men á facebook, so er hetta ein, sum eg fái nógv burtur úr at hyggja at; hann er ein mynd av einari vón um eina bjarta framtíð, og hann er hongdur upp soleiðis, at hann er eitt tað fyrsta, eg síggi, tá eg komi upp um morgunin.

Eg plagi ikki at blíva so øgiliga kenslusom, tá tað nærkast einum nýggjum ári, men eg fari kortini at ynskja øllum eitt gott nýggjár við yrkingini Kom eftir Tarjei Vesaas, sum er týdd til føroyskt og stendur í yrkingasavninum Flytifuglur, sum teir báðir Heðin M. Klein og Steinbjørn B. Jacobsen týddu og góvu út í 1972, og sum eg fekk sum gávu frá mínum foreldrum, tá eg fekk studentsprógv, eitt savn, sum eg mangan hyggi í og havi stóra gleði av, og so er hetta eisini tíðin, tá eg minnist tey og takki fyri, at tey góvu mær lívið við øllum sínum upp- og niðurtúrum:

 

Vilt tú geva mær hondina í mánalýsi

leyv tú ert

Undir víðum himni. Yvir opnari avgrund.

 

Sum leyv

eru tú og eg

skjótt skelvandi

og skjótt burtur

kom.

 

 

 

 

 

Gott val!

Í morgin verður val, og eg vóni, at tað skal bera til at skapa eitt bygdaráð á demokratiskum grundarlagi.

At tað ikki skal hava týdning, hvønn tú ert í familju við, ella hvussu nógvar pengar tú eigur. Eitt tað týdningarmesta er eftir mínum tykki, at vit ikki steðga upp, men hugsa nýtt. Ikki so at skilja at alt gamalt er óbrúkiligt, men tað er av týdningi, at vit sleppa burtur úr vanahugsan, at vit ikki vilja broyta, bara tí at soleiðis hava vit altíð gjørt. Tað hevur týdning, at vit megna at hugsa uttan fyri boksina, at gera tingini øðrvísi enn vit plaga.

Kommunualt arbeiði er broytt. Fyrr var vanligt at kommunan hevði størri sjálvræði og kundi takst við tey mál, hon helt hava størst týdning, men nú eru fleiri og fleiri stór øki løgd út í kommunurnar at umsita.

Eldraøkið og barnaverndartænastan eru mál, sum krevja, at samstarv er millum báðar kommunurnar, og tað er væl hugsandi, at øki koma afturat, sum gera, at kommunan fær minni sjálvræði og størri lógarkravd mál at umsita.

Kommunan má hava eina langtíðar fíggjarætlan við eini samlaðari ætlan fyri, hvørjar atgerðir skulu prioriterast í valskeiðnum. Sumt skal bara gjaldast, tí tað er lógarkravt, annað skal prioriterast, tí tað er neyðugt fyri at kunna virka, og so aftur skal fyrilit takast fyri tað, sum er neyðugt at brúka pengar uppá, fyri at fólk skulu trívast á staðnum bæði í vinnu og frítíð.

Eg havi í mínum valátaki lagt dent á nøkur høvuðsmál: týdningin av at borgarin kennir seg hoyrdan, at hann veit, hvat fer fram í kommununi, at hann ikki kennir seg avvístan, tá hann vendir sær til kommununa við einum trupulleika.

Eg havi tosað um integrering, sum eg haldi, vit eiga at seta í verk, og at vit eiga at síggja integrering sum nakað, ið gongur báðar vegir.

Eg havi víst á tær tríggjar smáu bygdirnar í kommununi, sum vit eiga at knýta tættari at okkum, har Mykines er í einari serstøðu, bæði við atliti til, at hon er útoyggj og at hon dregur eitt vaksandi tal av ferðafólki til sín, og at har mugu atlit takast til náttúruna beinanvegin.

At enda havi eg víst á, at vit mugu seta trivnaðarsamskipara í starv; vit kunnu ikki halda fram at dúvu uppá, at sjálvboðin skulu skipa fyri frítíðartilboðum til børn og ung, her má kommunan inn at leggja tilboðið í fasta legu.

Eg havi sera stóran áhuga í mentan. Eg eri virkin í savnsarbeiði og havi verið tað í nógv ár. Kommunan sjálv nýtist ikki neyðturviliga at standa fyri mentanartilboðum, men fólk mugu kenna, at tey eru vælkomin við sínum hugskotum, og at tað verður settur prís uppá, at tey eru framtakshugað og vilja skipa fyri.

Tær báðar valkaféirnar í Bø og í Sørvági og valfundurin leygarkvøldið í Marghøllini góvu mær eitt nokkso gott yvirlit yvir, hvat fólk halda hava týdning fyri at kunna trívast. Tað var týðiligt, at tað í mongum førum als ikki varð tosað um alt tað glæsiliga, sum valevnini lovaðu at fremja, um tey vórðu vald inn, men harafturímóti at tað í grundini eru tey smáu tingini, sum hava nakað at siga: mangan slíkt sum liggur og gnagar, tí at borgarin følir, at hann ikki verður hoyrdur. Tað er slíkt, sum ferðslutrygd, kloakkviðurskifti, verja av børnum, so tey ikki koma til skaða, skelting, kavarudding, viðlíkahald av gróðri og kirkjugørðum og ivaleyst annað við.

Sjálvandi er tó týdningarmikið at hava visjónir, at duga at skapa karmar fyri at fólk skulu trívast, at vinnan skal mennast og økjast, at gera tað gjørligt og attraktivt at búseta seg í kommuni, tí um slíkar visjónir ikki vóru og settar í verk, so var helst ónøgdin størri.

Vit eru øll góð við okkara heimstað og vilja honum tað besta, nú er upp til veljaran at avgera, hvørji valevni, hann heldur, eru best før fyri at skipa fyri næstu fýra árini.

Gott val

Barna- og ungdómsvinalig kommuna

tim-marshall

Í Sørvágs kommunu eru 289 borgarar ímillum 0 og 18 ár.

Hetta eru børn og ung, sum samfelagið ikki tilskilar nakran formligan rætt at taka avgerðir um nakað viðvíkjandi sínum lívi.

Fyrst er at siga, at tað ber illa til at geva heilt smáum nakran rætt at ráða yvir nøkrum, men tað skulu ikki ganga mong ár, so eru børn før fyri at geva sína meining til kennar um viðurskifti, sum ávirka tey.

Men duga vit nóg væl at lurta?

Børn og ung undir 18 ár hava ongan atkvøðurætt, men mugu bara vóna, at tey vaksnu taka avgerðir, sum er til bata fyri teirra viðurskifti.

Vit, sum eru vaksin, vita sjálvandi nokkso væl, hvat børn hava tørv á, men kortini fáa vit ikki alt við. Vit eru kanska onkursvegna uppsteðgað í einari hugsjón um, hvat vit halda, er gott fyri børn, og hvat tey hava tørv á. Og kanska hava vit ein ynskidreym um, at alt skuldi verið, sum tað var fyrr, tá ið ung gingu í dans, á biograf og spasseraðu aftur og fram eftir vegnum, kanska drukku eina sodavatn inni á einari kafé onkuntíð.

Vit vita innast inni, at nógv av hesum er farið. Í dag fara ung av bygdini til Havnar í vikuskiftinum at hugna sær. Tíbetur er ein bussur, sum kann avheinta tey, tá tey vilja heim aftur, so tey á tann hátt eru betur tryggjað móti bilvanlukkum.

Komandi bygdarráð eigur at seta ein trivnaðarsamskipara í starv, sum millum annað skal hava tilboð til børn og ung um hendi. Neyðugt er, at viðkomandi tekur tey við upp á ráð. Vit eiga at lurta eftir teimum ungu, hvat tey helst vilja sleppa at gera í einum ungdómshúsi. At tey fáa avgerðarrætt og sleppa at virka fyri at skapa eitt gott ungdómsumhvørvi, fer at gera tað meira viðkomandi fyri tey og tryggjar, at tey ikki kenna tað sum, at hetta bara er okkurt, sum er smoygt oman vyir høvdið á teimum, men at tey eru ein aktivur partur av átakinum. Kommunan hevur sjálv prógvað, at tað ber til við átakinum í skúlanum í januar 2015, har børn og foreldur vórðu spurd um, hvat tey sakanaðu í kommununi.

Tað ber til at skapa karmar fyri børnum og ungum í kommununi. Tað verður endurtikið nærum sum eitt mantra, at vit hava brúk fyri spæliplássum og ungdómshúsum, men vit mugu eisini fylla okkurt í hesar karmarnar og gevast at halda, at alt kann gerast við sjálvbodnum kreftum. Kommunan má tryggja, at tilboðið liggur í fastari legu, sjálvt um øll sjálvboðin hjálp er kærkomin, ongin ivi um tað.

Ein annar trupulleiki eru tey ungu, sum hava størri trupulleikar at dragast við. Seinastu tølini frá Barnaverndartænastuni vísa, at børn og ung í Vágum hava tað trupult. Orsøkirnar kunnu vera mangar, tað kann millum annað vera av rúsevnum, kynsligum ágangi, harðskapi, happing og hjúnaskilnaði. Ein trivnaðarsamskipari kann neyvan loysa hesar trupulleikarnar, men vit hava tíbetur nógv fakfólk á økinum, sum duga at loysa slík mál, men eisini hesi ungu eiga at fáa karmar, sum fær tey at kenna seg trygg og elskað. Kanska vit bjarga onkrum á málstrikuni.

Børn og ung eru okkara framtíð, tí mugu vit fara væl við teimum og lurta og virka hareftir.

Mykinesnevndin má virka

Í 2013 var Mykines gjørt Ramsarøki. Hetta merkir, at serlig atlit skulu takast til at verja um náttúru og fuglameingi á staðnum.

Hetta hevur stóran týdning fyri Sørvágs kommunu, og kommunan hevur eisini eitt umboð í nevndini, sum er borgarstjórin.

Umhvørvisstovan hevur borið skjótt at, longu í 2015 var álit liðugt við tilmælum um, hvat gerast skal fyri at verja um náttúru og djóralív í oynni. Hetta álit er gjørt við støði í tí, sum fólk á staðnum siga um støðuna úti í Mykinesi.

Vit vita, at endamálið við ferðavinnuni frá landsins síðu er, at talið av ferðafólki skal verða tvífaldað í 2020. Kann vera, at tað er tvífaldað áðrenn tað tíð, men í øllum førum er av alstórum týdningi, at Sørvágs kommuna saman við fólki á staðnum fer undir eitt miðvíst arbeiði at tryggja fuglalívið í oynni.
Møguliga er okkurt longu gjørt, tað er ikki til at vita, tí onki frættist um hetta.

Eg veit at landið hevur sett 400.000 kr av til umhvørvisvernd nú í tvey ár, men tað munar als ikki. So her kundi Sørvágs kommuna roynt at trýst á.

Í Sørvágs kommunu sigst vera ein Mykinesnevnd, men eg veit ikki, hvør situr í tí nevndini, um nakar, líka so lítið sum eg veit, um nakar fundur hevur verið í nevndini. Hetta er als ikki nøktandi; nevndin eigur at hava regluligar fundir saman við Sørvágs kommunu, so at fólk á staðnum hevur nakað at skula hava sagt í hesum líka so væl sum í øðrum viðurskiftum, sum hevur týdning fyri oynna.

Tilmælini í Ramsarálitinum eru fyrst og fremst at tryggja, at rotta ikki kemur út í oynna, m.a. við at ansa eftir vøruflutningi bæði sjóvegis og luftvegis. Seinastu tíðindini frá Jens Kjeld um avleiðingarnar av, at rotta sleppur út á eina oyggj, eru skelkandi, her mugu atlit takast til, at slíkt ikki hendir í Mykinesi ongantíð ov skjótt.

At tryggja at teljing av fugli kemur í eina fasta legu, er av týdningi fyri at vita, hvussu m.a. lundastovnurin hevur tað.

At tryggja at ferðafólk eru fullkomiliga greið yvir, hvussu tey skulu ganga í haganum. Her er bæði tørvur á meira skelting og avmerking av gøtum. Vit vita, at varðagøtur eru almennar, ein og hvør kann ganga eftir teimum, men gøtur annars eru ikki almennar, men hoyra til hagan tær ganga ígjøgnum. Vanligt hevur tó verið, at fólk ganga eftir hesum gøtum uttan at biðið verður um loyvi, men tað er ikki nóg gott, tá tað kemur til ferðafólk, sum økjast meira og meira í tali, her má koma skil í. Bæði við skelting og við at biðja um loyvi at ganga í høgunum ímóti gjaldi.

Vit vita av, at eitt útoyggjafelag er, sum arbeiðir miðvíst við ætlanum á útoyggj, sum skulu gera tað liviligari har. Td. er ymiskt farið í gongd í Mykinesi, sum kann geva fólki á staðnum meira burtur úr ferðafólki innan gisting og mat. Vit hoyra í heilum, at vit eiga at taka pengar frá ferðafólki, sum koma til Føroyar, men fyrsta treyt er, at tú hevur ein vøru at selja teimum, so skal tú nokk fáa pengar.

Í Mykinesi búgva 14 fólk. Vit hava kanska lyndi til at halda, at tá tað nú búgva so fá fólk har, so hava tey kanska ikki so nógv fyri neyðini, men her fara vit skeiv. Um rætt verður atborið kunnu vit tryggja, at skil kemur á ferðafólkastreymin, at meira verður at vinna av peningi fyri tænastur, tí vit vita, at ferðafólkatalið út til Mykinesar fer at økjast enn meira, og vinnur tú pengar úti í Mykinesi, so dryppar í kommunukassan. Tað er av alstórum týdningi, at bygdaráðið tekur fólkið á staðnum við upp á ráð soleiðis, at ferðavinnan kann stýrast meira, og at fólk úti í Mykinesi trívast.

Fyrsta treyt er, at Mykinesnevndin kemur at virka!

Eru vit øll saman um tað?

AnnieSpratt.jpeg

Tá ið fólkateljing var fyri fimm árum síðan, vísti tað seg, at tað í Vágum búðu 32 fólk við asiatiskum móðurmáli og 24 við øðrum europeiskum móðurmáli. Í dag er talið helst væl størri.

Tá ið fólk flyta henda vegin at búseta seg, so eru tey avskorin frá sínum parti av familjuni í heimlandinum og kunnu ikki venda sær til teirra at fáa hjálp til eitthvørt. Tað eiga vit at hava í huga, tí sjálvt um flestu teirra fáa góð viðurskifti við sína nýggju familju, so er tað ikki líka lætt at fara til teirra við onkrum, sum kanska er eitt sindur trupult at tosa um.

Eg, sum havi búð uttanlands, minnist hvussu ómetaliga strævið tað kundi vera til tíðir ikki bara at kunna fara til mammu, pápa, systur ella beiggja fyri at fáa eitt gott prát ella stuðul og góð ráð um eitthvørt. Eg minnist eisini, at tað ikki altíð var so lætt at vita, hvussu man bar seg at í hesum nýggja landinum, og tá var landið bara Danmark! Hvussu man tað so ikki vera at koma higar úr Asiu?

Nú tað stundar til kommunuval hugsi eg við mær, hvussu væl kunnað tilflytarar munnu vera um kommunuvalið. Eg hugsi við mær, at tað kann vera trupult hjá einum, sum er fødd á staðnum, og sum tosar føroyskt at fylgja við, hvaðna verri má tað vera hjá einum, ið ikki skilir føroyskt!

Sørvágs kommuna eigur at lata øllum tilflytarum ein bókling, sum greiðir frá hvørjar tænastur eru á staðnum, tað veri seg læknar, tannlæknar, ansing, skúlagongd, kunning um arbeiðsmøguleikar og fakfeløg og eisini slíkt sum viðgerðartilboð og hjálp, ið kann fáast aðra staðni frá td. Kvinnuhúsið og Heilbrigdið.

Allir borgarar eiga at fáa somu kunning í kommununi.

Tilflytarar eiga at hava eitt serligt umboðsfólk í kommununi, sum tey kunnu seta seg í samband við.

Viðkomandi kann hjálpa til við ráðum og bráðfeingis kunning, skaffa tulkar, um tað er neyðugt. Tað er jú hugsandi, at ein persónur skal hava eina sera umráðandi samrøðu, sum viðkomandi kanska ikki fær fullan ágóða av, av tí at tað ikki skilir málið, tosað verður, og her hugsi eg ikki bara um føroyskt, men líka so nógv um enskt.

Týðandi upplýsingar um tænastur í kommununi og tað, ið fer fram, eigur at vera á heimasíðuni hjá Sørvágs kommunu á enskum máli. Her eigur kommunan at hava leinkju til Útlendingastovuna, har bóklingurin New to The Faroe Islands liggur inni.

Málundirvísing skal vera á fleiri torleikastigum og skal gerast sum eitt samstarv millum Sørvágs kommunu, Vága kommunu og báðar skúlarnar fyri at kunna fáa fleiri undirvísarar og fleiri toleikastig.

Hetta er alt avgerandi fyri at kunna sleppa at virka á jøvnum føti við aðrar borgarar.

Og sjálvandi skulu vit hava sambinding, um brúk er fyri tí, men vit eiga at skipa fyri tiltøkum, har allar mentanir hittast at geva burtur av sínum ríkidømi, sum eyðkennir eins egnu mentan.

Brúk er fyri, at vit viðurkenna hvør annan, og vit eiga eisini at viðurkenna, at líka sum føroyingar trunka seg saman í fremmandum londum, soleiðis hava eisini onnur tørv á at hittast, hugna sær og tosa saman á sínum egna móðurmáli. Har eigur kommunan at vera opin fyri at lata høli til.

Tey, ið eru komin higar, eru satt ríkidømi fyri okkum. Tey eru hvørki ein hóttan ella neyðardýr, sum eru komin antin illa ella væl fyri her í landinum. Tað bart mær fyri, at tað júst var neyðardýrahugburðurin, sum kom fram, nú eg sá Suna og Rósu posera saman við Reyða Krossi og tosa um at fáa í lag sambinding í Vágum.

Tilflytarar eru eftir øllum líkindum væl fungerandi fólk, ið kunnu lata ein hóp av vitan og góðum upplivingum frá sær, vit skulu bara læra at møta teimum og geva teimum møguleika fyri at møta okkum og fungera á jøvnum føti við okkum.