#ustoo

sensitive-bægeret-flyder-over-hver-dag1-178x300Fekk eitt bræv frá einari kvinnu. Hon hevði lisið eina grein, sum eg hevði lagt út á facebook, har eg skrivaði sum viðmerking, at eg visti ikki, um eg tímdi at leggja hetta út, tí tað kortini altíð bleiv sligið upp i glens.

            Og so beint eftir kom hendan røddin úr fortíðini, sum segði frá upplivingum, sum hon hevði kent seg noydda at tiga um, tí hon var so bangin fyri, at ongin fór at trúgva sær!

Hon, ið skrivaði brævið, minti meg eisini á eina kollektiva blygdanarskemd, sum var farin fram í Vágum í trýssinum, spyr bara … (og so nevndi hon eitt navn), men eg hevði ikki fyri neyðini at spyrja nakran, tí eg hevði sjálv verið fyri hesum sum tannáringagenta í trýssunum:

Allar gentur í framhaldsdeild skuldu hava bróstini kannað av einum lækna, sum tá var, og fyri ikki at skuldseta allar læknar í trýssunum, so lat meg siga, at læknin var grikki. So er tað sagt! Allar genturnar mótmæltu – hví tað? Eg vil ikki! Og kortini vórðu vit stillaðar á rað framman fyri hesum slímuta læknanum, sum so kroysti og klemmaði okkara næstan-ikki bróst til heiðurs fyri læknavísindina. Ella var tað til heiðurs fyri onkran annan, hugsi eg við mær nú, og kanska vit eisini hugsaðu tað tá – hence okkara spøku mótmæli?

Ótrúligt at hugsa sær, at slíkt kundi fara fram, uttan at nakar lyfti ein fingur. Ongin vaksin segði kortanei, hví? Var tað autoriteturin, læknin, sum øll høvdu so stóra virðing fyri? Var tað tí, at talan var um gentur? Hevði ongin mótmælt, um hann nú skuldi kannað allar pissilingarnar á tannáringadreingjum í Vágoynni?

Men hví skuldi nakar mótmælt? Hvør skuldi mótmælt? Eg meini so við – lurta eftir undanførslunum, í flestu førum av monnum, men tíverri eisini væl bakkaðir upp av kvinnum, sum vanen tro stuðla hesari niðurtosing.

Hetta er umleið sama slutur, sum kvinnur og menn mugu leggja oyru til í hesum døgum, sum í 1964:

Ná, ná, kunnu vit nú ikki blunka til eina kvinnu longur … altso tit eru sartar … tit gera okkum menn til brotsmenn allar samlar … hetta undirgrevur rættarsamfelagið … nú má man altso biðja um loyvi at fríggja við einari kvinnu … hava brúnar kvinnur tað ikki nógv verri, hví hugsa tit ikki um tær … máti skal vera við, altso … nú er hetta farið út um alt mark …

Men fakta er, at tey, sum gera seg inn á eitt annað menniskja, eru farin út um alt mark fyri sóma. Og í allar, allar, allar flestu førum eru tað menn, sum gera seg inn á gentur og kvinnur. Tað hevur samband við eina patriarkalska mentan, sum valdar í øllum samfeløgum, sum eg kenni til, og sum loyvir monnum at fara út um mark, at taka sær rættindi, sum teir ikki áttu at havt, men sum teir hava tikið sær. So einfalt er tað.

Tell you what? Nú hevur pípan fingið eitt annað ljóð, nú er flotið yvir hjá kvinnum, nú vilja tær ikki finna seg í, at hetta er farið fram, og framhaldandi fer fram.

Tað bullar, vellir, oysir, flýtur, bløðrar, sjóðar, kókar, bralar, floymir, rennur, brúsar, fossar, streymar – tað er ikki til at steðga aftur – og guda havi lov fyri tað!

 

Advertisements

Nykur í neon

nykur_magdaguttesen

Foto: Magda Guttesen

Sunnudagin var flott avdúking niðri við Sørvágsvatn av nykinum í skapi av hesti, sum listamaðurin Pól Skarðenni hevði gjørt.

Vit vóru øll so hjartansglað og fegin, fingu kaffi og kakur, børn vóru sloppin við at fylla grót í nykin, har var sangur, talur og leikur og ein rúgva av fólki samankomið at síggja hesa stóru hending, sum hitaði okkum hjartarøturnar hesa køldu ársins tíð.

Men gleðin var stokkut, tí nú fingu vit at vita á facebook, at vit, sum dámdu nykin, vóru skít etandi býtt, høvdu als ongan estetiskan sans ella skil fyri list, what so ever.

Vit høvdu gloymt at spurt tey listakønu, hvat vit skuldu gera.

Mær rann í huga, at eg akkurát hevði verið í útvarpinum og tosað um mín alsk til kommunismu, og hóast nógv vatn er runnið í ánna síðan, og nógvar lívsáskoðanir fingið eitt skot fyri bógvin, so minti hetta meg so ólukksáliga nógv um kravið í Sovjetsamveldinum og Kina aftaná kollvetingina. Kravið um at list skal dikterast av statinum, tú sleppur bara ikki at hava tína egnu hugsan um list, men skal fylgja einum ávísum ráki, sum onkur annar dikterar.

Spurningurin er so – er EITT ráðandi listarák í Føroyum, sum vit øll skulu hella okkum til?

Ikki veit eg, vit landsbýtossar – okkum dámar væl nykin, og neonið situr væl til øll hini ljósini á og rundan um flogvøllin. Eg meini so við – hava tit nakrantíð koyrt eftir vatnavegnum fram við Sørvágsvatni um kvøldið, beint áðrenn eitt flogfar setir seg – nei – ha? Men eg skal heilsa og siga, at har er neon, so tað battar!

So nykurin er komin fullkomiliga til sín rætt – og vit eru hjartansfegin – eisini í kommununi.

 

Fótbóltur í klædningi og slipsi

abigail-keenan-17651
Mynd: Abigail Keenan/Unsplash

Var biðin um at skriva eina hugleiðing í dystarblaðið hjá 07 Vestur, vikuskiftið 16-17. september. Fekk hug at kunngera hana á blogginum, nú tað tykist, sum mong eru tikin á bóli av tí fakta, at tað ikki er javnstøða millum føroyskar menn og kvinnur í fótbólti. Enn í dag noyðast vit at argumentaera fyri tí mest natúrliga í verðini: javnrætti millum menn og kvinnur, eisini í ítrótti. Ótrúligt, men satt!

Havi áður skrivað um føroyskan kvinnufótbólt á blogginum. Til ber at lesa: Tað er so mangt, kvinnur ikki skilja og Fótbóltur og kvinnufótbóltur.

 

Í Fótbóltsambandinum eru nógvar nevndir. Har er ein starvsnevnd, ein fíggjarnevnd, ein kappingarnevnd, ein ungdómsnevnd, ein kvinnunevnd, ein landsliðsnevnd, ein útbúgvingar- og menningarnevnd, ein grasrootsnevnd, ein dómaranevnd og ein hattricknevnd.

Millum nøvnini, sum ganga aftur og aftur í øllum nevndunum: Christian, Róin, Jógvan Páll, Jákup Martin, Fríðin, Fróði, Kristmund, Oddmar, Heðin, Petur Even, Rúni A og Rúni H, eru fýra kvinnur: Hanna, Liljan og Malena í (ja, hvar heldur tú?) kvinnunevndini og Oda í (halt tær fast) dómaranevndini.

Í januar í ár kom FSF út við teimum kollveltingarligu tíðindunum, at teir ætlaðu at tryggja einari kvinnu sess í nevndini hjá FSF.

Í sending í útvarpinum í januar 2017, vóru Virgar Hvidbro, aðarskrivari hjá FSF, og Ásla Johannesen, leikari hjá B 36, og gjørdu viðmerkingar til tíðindini. Og hóast Ásla Johannesen ikki gav so nógv fyri tíðindini hjá FSF, so vísti hon á skeivleikarnar, ið eru millum mannligar og kvinnuligar leikarar í fótbóltssambandinum. Kvinnurnar fáa onga løn, tær fá nógv verri venjingartíðir enn menn, og tær fáa ikki endurgjald fyri mista arbeiðsinntøku, tá tær eru uttanlands og spæla. Og vit, sum trúðu, at FSF var komið upp á aðrar tankar hesum viðvíkjandi, nú teir vístu seg so kollveltingarsinnaðar, tóku so øgiliga feil. Svarið frá Virgari var stutt og greitt, at vit hava ikki ráð til at javnseta kvinnuligu og mannligu leikararnar í bestu deildini. Eitt annað argument hjá Virgari var, at fótbóltur er siðbundin mannlig ítrótt. Og har má eg svara: siðbundin hjá hvørjum? Tí kvinnufótbóltur hevur verið kendur síðan miðøld. Serliga í Skottlandi og Onglandi hevur kvinnufótbóltur verið kendur, og tað var so galið (ella gott, alt eftir hvør lesur), at kvinnurnar savnaði nógv fleiri áskoðarar til sínar dystir enn mennnir, tá ið teir spældu; líka til tær vóru steðgaðar at spæla við lóg í 1921. Eitt forboð, sum vardi til 1971, tá ið kvinnurnar aftur vóru farnar at krevja javnstøðu.

Ásla læt seg ikki líka nógv dupera sum eg av tíðindunum, og eg noyðist tíverri at geva Áslu rætt, hetta var mest av øllum spæl fyri gallarínum, tí ongin broyting er at síggja. Starvsnevndin hjá FSF er framvegis full av monnum í svørtum klædningi og við slipsi.

Hinvegin so er at smíða, meðan jarnið er heitt, fyri nú at brúka eina maskulina mynd. Ongantíð áður hevur so nógv fokus verið á kvinnufótbólti í Føroyum sum nú. Tað gongur eisini væl hjá kvinnulandsliðnum, tær liggja nummar trý í løtuni, so spennandi verður at fylgja við. Ja, tað er so galið, at sjálvt menn eru farnir at hyggja at fótbólti!

Og hjá okkum eru eisini glottar at hóma. O7 Vestur hevur sett kvinnudeild á stovn, sum m.a. skal tryggja kvinnuligu leikarunum líka góðar treytir sum monnum. Sig so tað!

 

Nøkur fakta:

Fyrsta almenna evropameistarskapið í kvinnufótbólti var í 1984 – Svøríki vann.

Fyrsta almenna heimsmeistaraskapið í kvinnufótbólti var í 1991 í Kina – USA vann.

Í 1996 kom kvinnufótbóltur við í olympisku leikirnar.

Í 2013 luttóku føroyskar kvinnur fyrstu ferð í einari HM undankapping.

Í 2017 dømdi ein kvinna fyri fyrstu ferð dyst í týsku Bundesligaini.

I-landstrupulleikar

vespa

Eru nú vespur komnar til Sørvágs, dreparasniglar …?

Hetta upptekur okkum, í grundini meira enn flóttafólkastreymin úr Sýria og rasistiskar mótmælisgongur í Charlotteville.

Onkur hevur sæð eina vespu uttan fyri Á. Tað rennur mær kalt niður eftir bakinum. Og eg, sum helt meg vera varda fyri slíkum skriðdjórum!

Sá eina tvístertu undir stovuloftinum nú ein dagin, hon hekk har og sá sær løgir at loypa niður í hárið á mær og haðani so beint í oyrnagangirnar. Jesus Christ, tað er farligt at liva!

Um kvøldið fái eg ikki koyrt vindeyga upp í heimara enda á stovuni, tí har húsast heygsmenn, slíkar menn, sum eg als ikki vil hava inn til mín um kvøldið.

Ja, her hendir mangt óhugnaligt í Sørvági. Og kortini veksur fólkatalið og skjótari enn í Vága kommunu, so alt er ikki bara ringt.

Í garðinum hava smáir, grønir ormar etið mær bløðini á einum træi, og sniglar eru farnir undir at eta seg ígjøgnum rabarbubløðini, tó so er tað helst teir góðu, gomlu, gráu føroysku sniglarnir ella tær væl kendu svørtu sniglarnir við tí prýðiliga navninum Arion ater og ikki hitt beistið Arion lusitanicus;  bara navnið sigur mær, at hetta er ein lúshundur.

Puff Huff.

Omma

IMG_29331

Leygarmorgunin stevna fleiri enn 1000 fólk til Klaksvíkar at heiðra okkara upphavi, sum byrjar við Sunnuvu Elisabeth Mikkelsdatter úr Innistovu í Hattarvík, sum varð fødd í 1826, og Zacharias Michelsen, sum varð føddur í 1814. Tey fingu 8 børn, og sætta barnið var Ata Zachariasen, sum varð fødd í 1864; tá var mamman, Sunneva, 38 ára gomul.

Ata giftist við Johan Petersen, og tey fingu 6 børn. Av teimum kendi eg tvey. Ommu, Anna Malenu, sjálvandi og ommubeiggjan Zacharis.

Omma var gift við Jákupi Jacobsen, í Gomlustovu í Sørvági, og tey búðu úti á Lið. Omma og abbi fingu 10 børn, har eitt teirra, Herdis Alvilda, doyði bara 5 mðr gomul. Elsta barnið hjá teimum var pápi mín Meinhard Jacobsen, sum varð føddur 100 ár eftir langabban Zacharias. Hann fylgdi ikki siðvenjuni og fekk nógv børn; tá vóru tíðirnar longu so nógv broyttar, at vit gjørdust bara 4 í tali.

Eg eri í tí hepnu støðu, at eg minnist ommu mína, men mestu minnini eru frá, tá ið hon var í barndømi. Eg minnist hana sum eina sera blíða og smílandi konu, eg haldi at serliga eitt av hennara børnum, Minny, hevur arvað henda fantastiska eginleika. Minny er einasta av børnum teirra, sum er eftir á lívi. Hon býr á ellisheimi í Klaksvík og hevur júst nú fingið, saman við hinari ommuni, eitt heilt yrkingasavn, Djúpini, ognað sær frá ommudóttrini Vónbjørt Vang.

tey  siga at ljósið er røddin hjá sólini

hví læsa dagin úti áðrenn hann er liðugur?

 

eg leggi hond mína á høvur títt

júst sum tú legði hendur tínar í lív mítt

soleiðis sum hendur hava ligið í hondum

soleiðis leggja vit hendur sum aðrar hendur hava lagt

soleiðis leggur kroppurin seg niður á jarðarskorpuna

sum jarðarskorpan ber kroppar  sínar

soleiðis sum alt legst og fer at liggja

leggjast vit niður aftur

og niður aftur

(Djúpini, Vónbjørt Vang, 2017)

 

Tá eg lesi hesi orðini hjá Vónbjørt, komi eg eisini at hugsa um mína ommu: Vit fara báðar leiðandi út eftir ovaravegi. Omma hevur verið heima hjá okkum og vitjað, og eg eri sloppin við henni út á Lið. Tá vit eru ávegis, vil eg sleppa at hoppa oman av vegnum niður í eitt hol, og omma ávarar meg, at eg má ansa mær, tí at eg kann fáa brokk av at hoppa. Eg má smílast við, tí hetta minnið er so tíðarmerkt, har brokk var eitt sera vanligt fyribrigdi.

Hon misti ikki sítt glaða sinnalag, tá hon gekk í barndømi, hon var glað og vildi hjálpa til, har úrslitið ikki altíð var tað allarbesta. Vænti at nógv av mínum systkinabørnum minnast tær dupultpipraðu kjøtfrikadellurnar, sum abbi fekk, ein dagin hann kom av útróðri.

Omma endaði á røktarheimi í Havn, langt burtur frá sínum kæru, men humørið var gott, hóast tað. Hon hevði eina dukku, sum hon fekst við at passa, og tá mamma og pápi ein dagin vóru í Havn og vitjaðu, minnist eg, at tey flentu eftir, at hon hevði hvest eftir einari konu, sum lá og hvein í songini. Hon vildi hava hana av songini og fara og mjólka kúnni; mjólk skuldi latast út í drekkað: Sært tú ikki, at vit hava fingið gestir!

Jú, vist hava tey, ið undan eru farin, lagt hendur sínar í okkara lív, soleiðis sum hendur hava ligið í hondum,  og vit halda fram at leggja hendur okkara, sum aðrar hendur hava lagt.

13669725_1223225097710930_6580314119607563539_n

Her situr ein partur av familjuni í grundini úti í Hattarvík, har eina ferð eini hús hava staðið, har omma er uppvaksin: Benjamin, Dina, Guðrið, Fróði, eg, Tina, Anny, Halla, Herálvur, Eyðun, Anny (yngra), Regitsa og Djóni

TOWANDA!!!

rioÍ gjár fekk eg nýggjan bil. Mín gamli splashur var um at geva upp ondina, so eg mátti bíta í tað súra eplið og keypa mær ein nýggjan.

Hann bleiv ruddaður og smávaskaður, so hann sá út sum flunkandi nýggjur, og tað var ikki við sørt av sorgblídni, tá eg setti hann frá mær fyri síðstu ferð. Løgið, tí bilur er bara ein jarnbunki, men kortini, so hevur hann verið við mær nú í átta ár. Var ótrúliga brúkiligur, tí hann var so lættur at seta seg inn í; eg hevði tað nokkso møtumikið við gikt akkurát um tað mundið.

Eg skilji bæði rokkarar, rynkeby súkklarar, sjómenn og pendlarar, man verður góð við jarnabunkan!

Men nú stendur so ein Kia Rio í túninum, og ikki sørt, at eg kenni meg eitt sindur ernari. Hann er bæði størri, flottari og dýrari enn splashurin. Kanska er hetta fyri at kompensera fyri aldurdómin. Minnist eina senu úr Fried Green Tomatoes, har Evelyn Couch (Kathy Bates) roynir at finna eitt parkeringspláss til bilin, men verður yvirhálað av tveimum lekkrum, ljóshærdum kvinnum, sum stjala plássið frá henni og siga: Face it, lady, we’re younger and faster!

Evelyn skiftir ikki bil, men hon hevnir seg og koyrir á bilin hjá teimum og trýstir hann av parkeringsplássinum. Tá ið tær báðar ungu koma út og síggja skilið, skríggja tær og spyrja, hvat hon ger, og Evelyn svarar: Face it, girls, I’m older and I have more insurance.

Evelyn skríggjar towanda, tá ið hon ger okkurt púra ørt. Millum annað tá ið hon trýsir bilin hjá gentunum av parkeringsøkinum ella knúsar ein vegg niður í húsinum. Hon vil hava broyting, okkurt nýtt skal henda. Tá ið hon hittir Miss Threadgoode (Jessica Tandy) á ellisheiminum og greiðir frá sínum upplivilsum av at gera sovorðið ørt, sigur hon: I never get mad, Miss Threadgoode, never, the way I was raised, it was bad manners. Well I got mad, and it felt great. I felt like I could just beat the shit out of all those punks! Excuse my language. And then when I finish with those punks, I’ll take on all the wife beaters like Frank Bennett, machine gun their genitals …

Miss Threadgoode heldur hetta vera bæði stuttligt og spennandi, men vil kortini hava at vita, hvussu nógvar hormonir, Evelyn í grundini hevur tikið, men Evelyn heldur bara fram: Towanda will go on a rampage, I’ll slip tiny bombs into Penthouse and Playboys so they explode when you open them. I’ll ban all fashion models who weigh under 130 pounds! And I’ll give half the military budget to people over 65 and declare wrinkles sexually desirable.

Eg havi mangan verið í somu støðu sum Evelyn, og eg kann viðmæla at gera okkurt ørt og skríggja towanda samstundis. Tað hjálpir!

 

 

Tá ið froskamamman fríaði Krumskum

frosk_rumdar

Viðhvørt noyðist tú bara at boyggja teg og siga við teg sjálva, at hetta er bara ein fantastisk bók. Soleiðis havi eg tað við nógvum, um ikki øllum, barnabókunum hjá Jakob Martin Strid.

Havi lisið bókina fleiri ferðir fyri elsta ommusoninum, og eg blívi bara meira og meira bilsin av, hvussu nógv er lagt í hesa søguna.

Og so er hon bara um froskar – altso hallov!

Jakob Martin Strid dugir so ótrúliga væl at skriva søgur. Í hesari ger hann tað ótrúliga, at hann letur øll, sum ikki vanliga eiga heiður uppibornan, koma til heiðurs og æru. Lítla frosk, rúmdarveruna úr Krumskum, froskamammuna og froskapápan.

Froskahúskið eru mamman, pápin og teir tríggir froskabeiggjarnir: Stórifroskur, Miðlingafroskur og Lítli froskur.

Lítli froskur er eitt tekniskt geni og hevur funnið uppá at byggja eitt rúmdarfar. At so pápin av misgáum kemur til at leggja seg á eitt handtak og senda tey øll út í rúmdina, ger bara søguna enn meira spennandi.

Froskamamman tekur beinanvegin um endan fyri at fyribyrgja, at øll ikki ganga amokk umborð, eg meini so við, tey eru ávegis út í rúmdina! So hon fer at baka, tí tað var upprunaliga ætlanin, áðrenn pápin legði seg á handtakið.

Og so siga tey, at kvinnur eru hysteriskar!

Úti í rúmdini hitta tey eina rúmdargentu, sum greiðir teimum frá, at á hennara gongustjørnu liva tey øll undir trælaoki. Robottarnir hava tikið valdið og fáa tey at stríðast og strevast fyri teir.

Aftur her vísir froskamamman sína styrki, hon fær gjørt enda á størsta leiðararobottinum, tí eitt og hvørt strategiskt geni veit, at man eigur at fara eftir leiðaranum fyrst. Og við hvørjum? Við kaku, sjálvandi: tað, sum er so gott í friðartíð, kann vendast til tað øvuta í krígstíð.

Og takkað veri froskamammuna tveita allar rúmdarverurnar bókstaviliga leinkjurnar av sær og verða frælsar.

Og endiliga fær ein kvinna – í hesum førum ein froskakvinna – eina standmynd av sær sjálvari. Tað hevur hon sanniliga uppiborið og mangar aðrar við henni!

Og froskapápin, hann fær mínsann sín manndóm aftur! Eftir nærum at hava gjørt feigdina um seg við sum eitt býtt at leggja seg á handtakið, so situr hann við pípu og hugnar sær við øllum froskahúskinum, nú tey eru afturkomin til hús. Og hann verður ikki minni maður av at biðja froskamammuna seta seg niður og slappa av, so at hann og børnini kunnu fara undir at baka kakur og gera kakao, tí tað gera rættir menn í dag.

Froskafamiljan minnir ikki sørt um mumifamiljuna hjá Tove Jansson, og har er so mangt at tosa um við tann lítla fimm ára gamla, sum júst nú er á einum filosofiskum menningarstigi, har hann setir spurnartekin við alt millum lív og deyða: hví hetta og hví hatta …

Tað er so ótrúligt at sleppa at lesa fyri honum og síggja, at hann viðhvørt bara situr og starir fram fyri seg, søkkur líka sum inn í seg sjálvan, tekur síðan dik á seg og spyr og spyr og spyr.

Og sjálvandi fór Lítli froskur byggir rúmdarfar við honum umborð á Norrønu, nú hann fór at ferðast við mammu og pápa sínum.

standmynd_0003